Δευτέρα, 20 Φεβρουαρίου 2017

Μελετητής των άχρηστων (πλην αιώνιων) πραγμάτων



E. L. Doctorow,  Χόμερ & Λάνγκλεϋ
 μετάφραση Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, 
σελ. 287, Πατάκης 2013




Μια πανίσχυρη αλληγορία για τον σύγχρονο κόσμο μας δίνει ο Ε. Λ. Ντόκτοροου, χρησιμοποιώντας την τραγική ιστορία δύο ιδιόρρυθμων, απομονωμένων από την κοινωνία αδελφών, προκειμένου να σχολιάσει την μεγάλη Ιστορία


Ο πολυβραβευμένος Ε. Λ. Ντόκτοροου επανεγγράφει εδώ σε μορφή σύγχρονης παραβολής την απίστευτη ιστορία δύο εργένηδων αδελφών που τα πτώματά τους βρέθηκαν το 1947 στην καρδιά του Μανχάταν μέσα στο πατρογονικό τους σπίτι εν μέσω εκατό και πλέον τόνων απορριμμάτων. Πρόκειται για τους Χόμερ και  Λάνγκλεϋ Κόλλυερ, γόνους μιας από τις παλιότερες οικογένειες της Νέας Υόρκης, που η περίπτωσή τους απασχόλησε έκτοτε πανεπιστημιακά ιδρύματα, ψυχολόγους, κοινωνιολόγους, ακόμη και τη λογοτεχνία και το θέατρο. Ο γιατρός πατέρας είχε εγκαταλείψει την οικογένειά του για άγνωστους λόγους στην δεκαετία του ’20 και η αοιδός μητέρα πέθανε λίγο αργότερα, αφήνοντας μόνα τα δύο αδέλφια να διαχειρισθούν την αξιοσέβαστη περιουσία τους και το πέτρινο τριώροφο σπίτι στην Πέμπτη Λεωφόρο, κατάφατσα στο Σέντραλ Παρκ. Ο Λάνγκλεϋ είχε επιστρέψει από τα ευρωπαϊκά πεδία των μαχών με τους πνεύμονες πειραγμένους από τα αέρια μουστάρδας ενώ ο Χόμερ, ταλαντούχος πιανίστας, είχε χάσει την όρασή του. Μαθημένα στην ζωή της νεοϋορκέζικης αριστοκρατίας, τα δύο αδέλφια θα κάνουν το καλύτερο δυνατό. Θα διοργανώσουν πάρτι και χορούς εν μέσω της ποτοαπαγόρευσης, θα ερωτευθούν, θα γνωρίσουν γκάνγκστερ και πόρνες, θα διαχειρισθούν ο ένας τις τραυματικές εμπειρίες του μεγάλου Πολέμου και ο άλλος την τυφλότητά του όσο το δυνατόν καλύτερα, θα διατηρήσουν το υπηρετικό τους  προσωπικό και θα στηρίζουν ο ένας τον άλλο.


Όμως τα τραύματα καραδοκούν. Ο τυφλός Χόμερ θα συνειδητοποιήσει σταδιακά ότι είναι ένα κοινωνικό απόβλητο ενώ ο δυναμικός Λάνγκλεϋ, ο φιλόσοφος της οικογένειας, θα τα βάλει με όλη την κοινωνία: πιστωτές και τράπεζες, εταιρείες ύδρευσης και ηλεκτρισμού, αστυνομία και  δημοτικές αρχές. Σε μια εκδήλωση πολιτικής ανυπακοής που έχει βαθιές ρίζες στο αμερικανικό φαντασιακό, ο Λάνγκλεϋ θα οδηγήσει τον αδελφό  και τον εαυτό του σε ένα τρόπο ζωής που θυμίζει τον αναχωρητισμό του Χένρυ Ντέηβιντ Θορώ και τα γραπτά του Έμερσον μόνο που εδώ τα αδέλφια δεν αποσύρονται σε κάποια ερημιά της Μοντάνα ή σε μια απόμακρη λίμνη της Νέας Αγγλίας αλλά στο πατρογονικό τους σπίτι, στην καρδιά του  Μανχάταν.

Στον «πειραγμένο» μύθο που κατασκευάζει εδώ ο Ντόκτοροου, τα δύο αδέλφια ζουν αρκετά ώστε έξω από τα θεόκλειστα παράθυρά τους να παρελάσουν όλα τα μεγάλα γεγονότα του αιώνα, μέχρι τουλάχιστον τις αρχές της δεκαετίας του ’70 και την πτώση του Νίξον υπό το βάρος του Γουώτεργκεϊτ. Υπάρχουν και άλλες τροποποιήσεις στην πραγματική ιστορία των  Κόλλυερ, τέτοιες που η παράνοιά τους να μετατρέπεται σε πειστική πολιτικοποίηση.  Η διαφθορά των αρχών και ειδικά της αστυνομίας, η δυσβάστακτη φορολόγηση του ακινήτου τους, το Περλ Χάρμπορ και οι πανηγυρισμοί για τον θρίαμβο επί των Ναζί, ο πόλεμος της Κορέας και αργότερα του Βιετνάμ, τα νέα κοινωνικά κινήματα, οι πολιτικές δολοφονίες των αδελφών Κέννεντυ και του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ο προϊών μικροαστικός καθωσπρεπισμός των περιοίκων, κυρίως όμως οι ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές, είναι τα κατακλυσμοί που καθιστούν τα αδέλφια απόβλητα. Καθώς ο αιώνας προχωρεί και «ο χρόνος διασχίζει τους ανθρώπους» κλείνονται όλο και περισσότερο στον εαυτό τους και στις αναμνήσεις τους. Ο Λάνγκλεϋ έχει επινοήσει μια θεωρία των αντικαταστάσεων, όπου όλα τα έμβια και άβια όντα αντικαθίστανται νομοτελειακά από άλλα, ενώ ασχολείται εμμονικά με την συλλογή εφημερίδων. Στόχος του να τυποποιήσει την  πραγματικότητα κατασκευάζοντας μια ιδεατή άχρονη εφημερίδα που θα απεικονίζει όλα τα εν δυνάμει γεγονότα - όλες τις μορφές εγκληματικότητας, βίας και παρέκκλισης άσχετα με την εποχή και τα επιμέρους κοινωνικά ή γεωγραφικά δεδομένα. Στην εργώδη αυτή προσπάθεια θα μετατρέψει το σπίτι σε λαβύρινθο, όπου  ο τυφλός  Χόμερ θα κινείται ψηλαφιστά ανάμεσα σε απαρχαιωμένα μηχανήματα και στοίβες εφημερίδων.

Σαν να μην είναι αυτό αρκετό, ο Λάνγκλεϋ θα μετατραπεί σε συλλέκτη αντικειμένων που το ένα είναι πλασμένο να αντικαταστήσει το άλλο. Ποδήλατα και γραφομηχανές, σόμπες και λάμπες, ακόμη και ένα ολόκληρο αυτοκίνητο που μοντάρεται στην τραπεζαρία συσσωρεύονται στο σπίτι σαν ανάμνηση άλλων εποχών αλλά και ως ένα είδος πρώιμης έκφρασης  οικολογικής συνειδητοποίησης. Τίποτα δεν πετιέται, όλα είναι χρήσιμα.  Ο Λάνγκλεϋ αναζητά την τέλεια μορφή κάθε πράγματος αλλά δεν απορρίπτει –ιδεολογικά και πραγματικά- κανένα.  Καθώς κάποτε μια πυρκαγιά ξεσπά στο σπίτι και οι καταγγελίες των περιοίκων συσσωρεύονται μαζί με τους απλήρωτους λογαριασμούς, καθώς το υπηρετικό προσωπικό φθίνει ή απέρχεται, οι αδελφοί Κόλλυερ ζουν την απόλυτη απομόνωση, παγιδεύουν το σπίτι έναντι των εισβολέων, επαναφέρουν τις λάμπες πετρελαίου και κλέβουν νερό τη νύχτα από τους δημόσιους κρουνούς ενώ οχυρώνονται στην μοναξιά και τα περασμένα μεγαλεία. Επανανακαλύπτουν τον εαυτό τους ως κοινωνικό αναχρονισμό.


Όσο κι αν ακούγεται καταθλιπτικά τραγική, η ιστορία, δοσμένη αριστοτεχνικά σε πρώτο πρόσωπο μέσω της  μειωμένης αισθητηριακής αντίληψης του τυφλού αδελφού, είναι τρυφερή και ταυτόχρονα ενορατική. Η παράνοια μετατρέπεται σε ιδεολογία και η αναγκαιότητα σε επιλογή στα έμπειρα χέρια ενός πολιτικοποιημένου συγγραφέα. Η κοινωνική ανυπακοή γίνεται αρχετυπική δραστηριότητα, και οι άνθρωποι αποδεικνύονται ικανοί να ονειρεύονται το καλύτερο δυνατό, παρά τα χτυπήματα της ζωής. Ο Ντόκτοροου μετατρέπει την σκοτεινή αυτή ιστορία σε φωτοβόλο μύθο, όπου οι έγκλειστοι, εντοιχισμένοι τρόπον τινά  ήρωές του που ανακαλούν  τον Πόε, ελπίζουν μέχρι τέλους ότι τα πράγματα δεν πεθαίνουν –απλώς αντικαθίστανται- και ότι ο χρόνος δεν είναι παρά ένας τρόπος να διασχίζουμε το άχρονο σύμπαν. Σε έναν αιώνα όπου τα πάντα απαξιώνονται με ραγδαίους ρυθμούς, οι «απροσάρμοστοι» αδελφοί φυσικά θα ηττηθούν, αλλά το σπίτι-φρούριο  θα παραμείνει   φύλακας των μικρών εκείνων πραγμάτων που κάνουν τη διαφορά στην ανθρώπινη περιπέτεια. 

Δευτέρα, 6 Φεβρουαρίου 2017

Υπάρχει ποίηση μετά το Χαλέπι;


γράφει ο Μιχάλης Μοδινός*

Αναδημοσίευση από: Τα ΝΕΑ / ΒΙΒΛΙΟΔΡΟΜΙΟ 



Θωμάς Ψύρρας, Η  τύχη της ποίησης στο φανταστικό Χαλιφάτο- η ποιητική δημιουργία στις επικράτειες του ISIS- , σελ. 135, Εκδ. ΘΡΑΚΑ 2016


-Ο Λαρισαίος φιλόλογος  Θωμάς Ψύρρας, συγγραφέας του εντυπωσιακού Μαράν Αθά, μας δίνει μια ενδιαφέρουσα μελέτη/ ανθολογία για την ποιητική παραγωγή στην επικράτεια της τζιχαντιστικής φρίκης-



   Φαίνεται, παραδόξως, πως υπάρχει ποιητική παραγωγή στο χαλιφάτο του ISIS, αντίθετα από ότι  ισχυριζόταν  ο Αντόρνο  αναφερόμενος στο Άουσβιτς.  Το ενδιαφέρον  είναι ότι δεν υπάρχει μόνο ποιητική παραγωγή από «παθόντες», διωκόμενους, μετοίκους στην Εσπερία  και ενγένει αντιστεκόμενους στον θρησκευτικό φανατισμό και τη μισαλλοδοξία, αλλά και από τον χώρο των μαχητών της Τζιχάντ, τους ίδιους ανθρώπους που βλέπουμε σε βίντεο να αποκεφαλίζουν αιχμαλώτους.
    Η συνοπτική μελέτη του Θωμά Ψύρρα κινείται σε τρία επίπεδα. Το πρώτο αφορά ένα  χρονικό της δημιουργίας του ISIS από υπολείμματα του σουνιτικού καθεστώτος του Σαντάμ Χουσείν και από αντιτιθέμενους στην κατ’ αυτούς «συντηρητική στροφή» της Αλ Κάιντα, υπό την ηγεσία του Αλ Ζαρκαουί.  Στοχοποιώντας αρχικά τους  Σιίτες μουσουλμάνους και βεβαίως τους δυτικούς δαίμονες που προσέβαλαν το Ισλάμ, η περιθωριακή αυτή οργάνωση θα αξιοποιούσε το αντιαμερικανικό αίσθημα μετά τον πόλεμο του 2003. Μετά τον θάνατο του Ζαρκαουί σε αεροπορικό βομβαρδισμό το 2006 η οργάνωση θα ριζοσπαστικοποιείτο δραματικά. Την ηγεσία ανέλαβε ο φανατικός Αμπού Μπακρ αλ- Μπαγκντάντι. Βασίστηκε σε πρώην στελέχη των μυστικών υπηρεσιών του Σαντάμ και άνεργα πλέον μέλη των ενόπλων δυνάμεων τα οποία είχε γνωρίσει στην διάρκεια της τετραετούς φυλάκισής του. Με το σχετικό κενό εξουσίας που άφησε η αποχώρηση των Αμερικανών τα πράγματα θα έπαιρναν άλλη τροπή. Πολεμικό υλικό υπήρχε άφθονο, διαθέσιμο άεργο ανθρώπινο δυναμικό και πόροι από το πετρέλαιο επίσης, ενώ τα παραδοσιακά σχίσματα εντός του Ισλάμ τροφοδοτούσαν το εκατέρωθεν μίσος μέσω βομβιστικών επιθέσεων ακόμη και σε ιερούς χώρους λατρείας. Ο Ψύρρας, βασιζόμενος σε καλή αγγλόφωνη βιβλιογραφία την οποία παραθέτει, αναλύει πώς αίφνης η ιδέα του Χαλιφάτου βρήκε έδαφος και πώς μετά την κατάκτηση της Μοσούλης, μεγάλης πετραιλαιοπαραγωγού κουρδικής πόλης στο Βόρειο Ιράκ, απέκτησε ένα είδος ημικρατικής υπόστασης. Σύντομα, το Χαλιφάτο θα επεκτεινόταν στα εδάφη της Βορειοανατολικής Συρίας αξιοποιώντας το κενό εξουσίας που είχε προκληθεί ήδη από την Αραβική Άνοιξη αλλά και από την εξέγερση ποικίλων ομάδων κατά του Άσσαντ. Η ευνοϊκή μεταχείριση των μαχητών του ISIS από την Τουρκία, τη Ρωσία και ποικίλους άλλους αντιτιθέμενους στο καθεστώς του Άσαντ θα συνέβαλαν τα μέγιστα στην τερατογένεση αυτή που έφτασε να ελέγχει το μισό περίπου των συριακών και ιρακινών εδαφών.
    Η αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών, ο ιδεολογικός πόλεμος, η στρατολόγηση μαχητών από άλλες μουσουλμανικές ομάδες που δρουν στην Τσετσενία, τη Νιγηρία, τη Λιβύη, ακόμη και τις Φιλιππίνες, η ανάδυση της ιδέας ενός ισλαμικού τόξου που γεφυρώνει πρακτικά όλες τις ηπείρους και οι μέθοδοι που χρησιμοποιεί το Χαλιφάτο προς αυτό τον σκοπό συνιστούν το δεύτερο επίπεδο της ανάλυσης του Ψύρρα. Οι ακραίες απαγορεύσεις, η μυστική ισλαμική αστυνομία, οι βάρβαρες ποινές, η επαναφορά της δουλείας, ο παρανοϊκός κατάλογος δήθεν ιερών εντολών και η απόλυτη περιθωριοποίηση των γυναικών (για «απίστους» καλύτερα να μη μιλάμε) ανθούν στο πλαίσιο ενός μιλιταριστικού, στρατοκρατικού καθεστώτος, ελκυστικού ακόμη και σε κομμάτια της δυτικής νεολαίας που αναζητούν ένα νόημα στη ζωή. Στο πλαίσιο αυτό είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι για λόγους προπαγάνδας κυρίως ανθεί ένα είδος ποιητικής παραγωγής του μίσους που αξιοποιεί την αραβική παράδοση στον τομέα αυτό. Προκύπτει έτσι μια «κουλτούρα της Τζιχάντ», με ποιήματα που συχνά βιντεοσκοπούνται, ανεβαίνουν στο διαδίκτυο ή μεταδίδονται προφορικά. Ιδού ένα  παράδειγμα από τον ποιητή Αλ Σαίχ αλ Τζαμπορί που γράφει στα πρότυπα της παραδοσιακής φόρμας της εποχής της «αραβικής αθωότητας»:

Αποχαιρετήστε τους με σφαίρες, ακριβώς όπως ήρθαν
Αποχαιρετήστε τους με ρουκέτες ακριβώς όπως ήρθαν..
Χτυπάτε τους, βρίστε τους, κι αυτούς και τους συμμάχους τους...
Καταστρέψτε τα μεγαλόπρεπα κτίριά τους, τσακίστε τα
Εκμεταλλευθείτε κάθε λάθος τους, μαστιγώστε τους αλύπητα.

    Ας σημειωθεί ότι και ο Μπιν Λάντεν διεκδικούσε τις δάφνες του ποιητή χρησιμοποιώντας μάλιστα προϊσλαμικές ποιητικές μορφές, παραδείγματα δε στίχων του μας δίνει ο Ψύρρας. Ωστόσο βρίσκω πιο εντυπωσιακό το γεγονός ότι εν μέσω της περιθωριοποίησης των γυναικών, επιτρέπονται φωνές προερχόμενες από χήρες ή συζύγους τζιχαντιστών όπως για παράδειγμα η δημοφιλής Ουμμ Μουχάμαντ, τσετσενικής καταγωγής που μετοίκησε στο Χαλιφάτο και συνέθεσε ένα ποίημα με τον τίτλο «Η σύζυγος ενός μάρτυρα», δημοφιλέστατο πλέον στο διαδίκτυο.

Νομίζω καθώς κοιτάζω τον ουρανό
Ότι ο Αλλάχ αλλάζει τα πάντα σε μια στιγμή

Αλλού πάλι διατυπώνονται παροτρύνσεις προς  τους λεγόμενους μουσουλμάνους του καναπέ:

Ω σείχηδες της Google
Μπορείτε να κλείσετε τον φαύλο κύκλο
Κάνοντας κλικ στην πάνω δεξιά γωνία

Ή ακόμη:

Οι γυναίκες πολεμούν τον εχθρό
Ενώ οι δειλοί κάθονται στο σπίτι
 

Από την ανάλυση του Ψύρρα αναδύεται ένα περίπλοκο μωσαϊκό ιδεοληψιών, αρχαϊκών παραδόσεων και πολιτικών πεποιθήσεων, βαθιά ριζωμένο σε μια κοινωνία σε σύγχυση που δύσκολα ωστόσο ανατρέπεται καθώς αυτό που θρέφει την πολιτική του μίσους είναι η εγκάρσια βαθιά διαχωριστική γραμμή παράδοσης / εκσυγχρονισμού. Οι αραβικές κοινωνίες μοιάζουν να ευνοούν το πέρασμα στον σύγχρονο κόσμο α-λα-καρτ, υιοθετώντας για παράδειγμα όλες τις σύγχρονες τεχνολογίες λόγω των τεραστίων εσόδων τους από το πετρέλαιο, ενώ οι θεσμοί και οι ιδεοληψίες παραμένουν στις πανάρχαιες συντεταγμένες τους. Αυτό γίνεται απολύτως σαφές στο τρίτο επίπεδο του βιβλίου που συνιστά και ένα ανθολόγιο ποιητικότερης ποίησης. Εδώ οι φωνές που ακούγονται είναι από το μορφωμένο, εκδυτικισμένο κομμάτι της αραβικής κοινωνίας, από ανθρώπους που σπούδασαν στο πανεπιστήμιο και έχουν εγκαταλείψει  οικειοθελώς τα εδάφη του Χαλιφάτου (κάποιοι εν των οποίων ενδεχομένως βρίσκονται πλέον ανάμεσά μας).  Εδώ οι ποιητικές συντεταγμένες είναι κοντύτερα στα δικά μας δυτικά πρότυπα, οι ποιητές έχουν ενσωματώσει μοντερνιστικές αρχές ενώ δεν λείπει και το χιούμορ. Για παράδειγμα, η κουρδικής καταγωγής (από το Κιρκούκ) Καζάλ Αχμάντ, που κατέφυγε στην Ιορδανία γράφει στο σαρκαστικό «Η φιλοσοφία του μανάβη»:

Πατρίδα αγαπημένη
Είσαι σαν το λεμόνι.
Όταν λέω το όνομά σου,
Δροσίζεται το στόμα του κόσμου
Αλλά τινάζομ’  ολόκληρη από ανατριχίλα.

Ή ακόμη η γεννημένη στη Βαγδάτη, βραβευμένη από τον ΟΗΕ  φιλόλογος και δημοσιογράφος Ντούνια Μιχαήλ που ζει σήμερα στις ΗΠΑ, λέει:

Πόσο σπουδαίος είναι ο πόλεμος
Πόσο ενθουσιώδης και πόσο αποδοτικός
(.....)
Κινεί τα αιωρούμενα πτώματα στις αγχόνες
Κυλά τα φορεία με τους τραυματίες
Προκαλεί τη βροχή στα μάτια των μαννάδων
(....)
Ο πόλεμος εργάζεται με απαράμιλλη επιμέλεια
Ωστόσο κανείς δεν του λέει
Μια λεξούλα επιβράβευσης.

   Αναμφίβολα το βιβλίο αυτό διευρύνει την οπτική μας απέναντι στα τεκταινόμενα στη γειτονιά μας και δείχνει πόσο δύσκολη είναι η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και πόσες αδήλωτες πτυχές  διαθέτει. Δεν είναι τυχαίο δε ότι το βιβλίο μας έρχεται μέσω Λαρίσης όπου ο Θωμάς Ψύρρας επί χρόνια υπηρέτησε ένα είδος έκκεντρης (κυριολεκτικά) πνευματικής και πολιτικής  παραγωγής  μαζί με την Κώστα Τσαντίλη, τον Γιάννη Φασούλα και άλλους φωτισμένους Λαρισαίους. Η ομάδα αυτή  εκκίνησε τις δραστηριότητές της ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’70  με βάση το ιστορικό βιβλιοπωλείο ΚΕΡΑΜΟΣ, δημιούργησε την ιδιαίτερη επιτυχημένη κίνηση Λάρισα -Ανεξάρτητη Αυτοδιοίκηση που έσπασε το δικομματικό παιγνίδι με διψήφια ποσοστά και υπηρέτησε μέσω του αξιόλογου περιοδικού Το Αυτό ένα είδος εναλλακτικής οικολογικής προσέγγισης στα τοπικά πράγματα. Ιδιαίτερα θα πρέπει να σημειωθεί εδώ το εξαίρετο βιβλίο του Κώστα Τσαντίλη Η επιδίωξη της αξιοβίωτης πόλης (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας)  αλλά και τα βιβλία  του Ψύρρα για το Κιλελέρ και για τη Λάρισα (στη σειρά Μια πόλη στη Λογοτεχνία) των εκδόσεων ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ.

 Περιβαλλοντολόγος, γεωγράφος και μηχανικός ο Μιχάλης Μοδινός γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950. Θεωρητικός και ακτιβιστής του οικολογικού κινήματος, συνεργάστηκε με διεθνείς οργανισμούς, δίδαξε σε ακαδημαϊκά ιδρύματα ανά τον κόσμο, ενώ υπήρξε ιδρυτής και εκδότης της Νέας Οικολογίας, πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και διευθυντής του Διεπιστημονικού Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Ερευνών. Στο δοκιμιακό - ερευνητικό του έργο περιλαμβάνονται τα βιβλία "Μύθοι της ανάπτυξης στους τροπικούς" (Στοχαστής), "Από την Εδέμ στο καθαρτήριο" (Εξάντας), "Τοπογραφίες" (Στοχαστής), "Το παιγνίδι της ανάπτυξης" (Τροχαλία) και "Η αρχαιολογία της ανάπτυξης" (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Από το 2005 στράφηκε συστηματικά στην λογοτεχνία και την κριτική της. 

Από τις εκδόσεις Καστανιώτη έχουν κυκλοφορήσει τα μυθιστορήματά του "Χρυσή ακτή", 2005, "Ο μεγάλος Αμπάι", 2007, "Επιστροφή", 2009 (βραβείο Ιδρύματος Πέτρου Χάρη Ακαδημίας Αθηνών) "Η σχεδία", 2011 (Διάκριση της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων και υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Λογοτεχνικό Βραβείο) και "Άγρια Δύση - μια ερωτική ιστορία", 2013.
To προτελευταίο βιβλίο "Τελευταία έξοδος: Στυμφαλία" (2014) κυκλοφόρησε από το Βιβλιοπωλείο της Εστίας.
Το τελευταίο βιβλίο του "Εκουατόρια" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Σάββατο, 28 Ιανουαρίου 2017

Οι αποδιοπομπαίοι τράγοι της Ιστορίας

γράφει ο Μιχάλης Μοδινός*

Αναδημοσίευση από: Τα ΝΕΑ / ΒΙΒΛΙΟΔΡΟΜΙΟ 


Άμος Οζ, Ιούδας, μτφ. Μάγκυ Κοέν, 
σελ. 361, Καστανιώτης 2016

-Ο Αμος Οζ (1939- )ανατέμνει τις συνθήκες ίδρυσης  του κράτους του Ισραήλ, τους εναλλακτικούς δρόμους που θα μπορούσε να έχει πάρει η Ιστορία και κυρίως την έννοια της προδοσίας-



Ο Σμούελ Ας ενηλικιώνεται περίπου παράλληλα με το Ισραήλ. Το 1948, όταν μετά τον πρώτο αραβοϊσραηλινό πόλεμο ιδρυόταν το νέο κράτος και το πρώτο κύμα Παλαιστινίων εγκατέλειπε πανικόβλητο τη χώρα, ήταν 13 χρονών: αρκετά μικρός για επιστράτευση αλλά και αρκετά μεγάλος για να θυμάται το τέλος της Βρετανικής Εντολής, την απόφαση της Γενικής Συνέλευσης  του ΟΗΕ που πρόκρινε την ίδρυση δύο κρατών στην Παλαιστίνη, την πολιτική κυριαρχία της σκληροπυρηνικής πτέρυγας του εβραϊσμού υπό τον Νταβίντ Μπεν- Γκουριόν,  την πολιορκία της Ιερουσαλήμ από τα  στρατεύματα της τότε Υπεριορδανίας. Το 1959, στα 24 του πλέον, είναι φοιτητής θρησκειολογίας και ιστορίας, ένας νεαρός αφηρημένος, ευσυγκίνητος, φιλάσθενος και εσωστρεφής, εγκαταλειμμένος από την καλή του που αποφασίζει να παντρευτεί έναν  πρακτικό και γενναιόδωρο άνθρωπο. Με την τοπογραφική εταιρεία του πατέρα του να έχει κηρύξει πτώχευση, χωρίς οικονομική και συναισθηματική στήριξη, ο Σμούελ εγκαταλείπει σπουδές, σπίτι  και την σοσιαλιστική γκρούπα στην οποία δραστηριοποιείτο, για να βρει τελικά μια παράξενη δουλειά που ελπίζει να του προσφέρει ηρεμία και απομόνωση. Του παραχωρείται τροφή και στέγη σε ένα παλιό κτίσμα της Ιερουσαλήμ με μοναδικό αντίτιμο την παροχή συντροφιάς και ευήκοων ώτων σε ένα γέροντα ανάπηρο, τον Γκέρσομ Βαλντ, που έχει χάσει τον γιο του στον πόλεμο του ’48. Στο ίδιο σπίτι ζει και η χήρα του αδικοχαμένου γιου, μια μυστηριώδης, γοητευτική σαρανταπεντάρα, η Ατάλια Αμπραβανέλ, φαινομενικά αποτραβηγμένη από τα εγκόσμια, που παίζει ωστόσο τους άντρες στα δάχτυλα και τους χρησιμοποιεί αραιά και πού ως όργανα ηδονής, για να τους αφήσει αμέσως μετά.
     Όπως είναι φυσικό ο Σμούελ την ερωτεύεται περιπαθώς. Η απόφασή του να εγκαταλείψει τα εγκόσμια  πάει περίπατο. Παράλληλα επιδίδεται σε παθιασμένες συζητήσεις με τον γέροντα Βαλντ που έχουν στο επίκεντρό τους το νεότευκτο κράτος, την απειλή των Αράβων, την δυνατότητα ή μη συνεννόησης μεταξύ  δύο λαών που διεκδικούν την ίδια ιστορική λωρίδα γης, το σιωνιστικό κίνημα και την γέννηση μιας νέας φυλής Εβραίων αποφασισμένων να απεκδυθούν τον προγενέστερο παθητικό ρόλο τους για να μεταμορφωθούν σε πολεμιστές, αγρότες και εποίκους. Ο Σμούελ ανακαλύπτει μέσω των συζητήσεων αυτών αλλά και προσωπικών ερευνών την ταυτότητα του πατέρα της Ατάλια, μιας επιφανούς προσωπικότητας και συντρόφου του Μπεν- Γκουριόν, ο οποίος πίστευε ολόψυχα στην ειρηνική επίλυση του παλαιστινιακού ζητήματος και την συνύπαρξη Αράβων και Εβραίων για να θεωρηθεί προδότης, να διωχθεί από το κυβερνών κόμμα, να δαχτυλοδειχτεί ως  φιλοάραβας και να τελειώσει τις μέρες του σε απόλυτη παραίτηση και καταισχύνη μέσα στους τέσσερις τοίχους του δωματίου του.
     Η έννοια της προδοσίας εμφυτεύεται στο μυαλό του Σμούελ και έρχεται να κουμπώσει με την παρατημένη εργασία του στο πανεπιστήμιο, η  οποία αφορούσε τον τρόπο που οι Εβραίοι είδαν διά μέσου της ιστορίας την μορφή του Ιούδα – του αρχετυπικού προδότη στο χριστιανικό και συνεπώς το παγκόσμιο φαντασιακό. Σκύβει στις γραφές και σταδιακά συγκροτεί την μορφή ενός Ιούδα καλλιεργημένου και εύπορου, δοσμένου ολόψυχα στον αγώνα του Ιησού για αγάπη, φιλευσπλαχνία και κατανόηση, ενός  ανθρώπου που κέρδισε την εμπιστοσύνη του Ναζωραίου και τον έπεισε σταδιακά ότι είναι ο Μεσσίας, ο εντεταλμένος για την σωτηρία του κόσμου, αυτός που οφείλει να θυσιαστεί και ύστερα να αναστηθεί για να πείσει με το θαύμα του τους Γραμματείς περί της θεότητάς του και να φέρει την Βασιλεία των Ουρανών επί της γης. Ο Ιούδας είναι κατά τον Σμούελ ο πρώτος Χριστιανός, ενώ οι υπόλοιποι απόστολοι, φτωχοί ψαράδες και αγρότες, με άκρατες ωστόσο φιλοδοξίες, θα διαδώσουν μόνο αργότερα το μήνυμα. Και είναι αυτός που θα κρεμαστεί μετά την σταύρωση του κυρίου του όχι από τύψεις για την υποτιθέμενη προδοσία (τι να τα κάνει τα τριάντα αργύρια ένας πλούσιος κτηματίας σαν και λόγου του;) αλλά γιατί κατανοεί ότι οδήγησε στον σταυρό έναν άνθρωπο, όχι έναν Θεό.
    Πώς κατασκευάζεται ένας προδότης και γιατί;  Είναι απαραίτητοι οι αποδιοπομπαίοι τράγοι για να συγκροτηθούν τα έθνη;  Είναι αδύνατη η αγάπη,  η δικαιοσύνη και η επί γης ειρήνη; Και γιατί οι Εβραίοι απαρνήθηκαν έναν δικό τους άνθρωπο (τον Ιησού) και τον χάρισαν στους αποστόλους της νεαρής τότε θρησκείας επιτρέποντάς τους να τον ενδύσουν μετά θάνατον με θεϊκές ιδιότητες; Τέτοια ερωτήματα διατυπώνει ο Οζ διά μέσου του κεντρικού  ήρωα  και των συγκατοίκων του στο παράξενο αυτό σπίτι. Ο γέροντας Βαλντ και η γοητευτική απόμακρη Ατάλια (μαζί τους, κατά τον συγγραφέα,  και σύσσωμος ο λαός  του νεότευκτου Ισραήλ) ελάχιστα πιστεύουν στην επί γης ειρήνη και γι αυτό ο πατέρας της, όπως παλιότερα και ο Ιησούς, εξοβελίστηκαν. Το γεγονός όμως ότι ολόκληρος ο εβραϊκός λαός ταυτίσθηκε ιστορικά με την μορφή ενός υποτιθέμενου προδότη, του Ιούδα, και ότι διά μέσου της ιστορίας υπέστη όσα αυτή η ταύτιση σενεπέφερε με την μορφή των πογκρόμ και του ολοκαυτώματος, παραμένει ένα ερώτημα που δεν απαντιέται επαρκώς, καθώς άλλοι θα διατείνονταν ότι οι διώξεις δεν ήταν μόνο θρησκευτικού χαρακτήρα αλλά συχνά και πολιτικού, ταξικού, πολιτισμικού κλπ.
    
    Εντέλει η μελαγχολική πραγματίστρια Ατάλια θα ελεήσει τον νεαρό Σμούελ με την πρόσκαιρη εύνοιά της. Ελεγχόμενη τρυφερότητα και μερικές ερωτικές βραδιές θα τονώσουν τον ψυχισμό του Σμούελ έτσι ώστε όταν  πάρει το δισάκι του για τον επόμενο σταθμό της ζωής του, θα νοιώσει πλουσιότερος σε εμπειρίες και ωριμότερος. Ενώ έρχεται επιτέλους  η άνοιξη μετά τον μακρύ χειμώνα της Ιερουσαλήμ, εκείνος διασχίζει το Ισραήλ προς ένα νεότευκτο οικισμό κάπου στο μέσον της ερήμου όπου ελπίζει να βρει δουλειά.  Ελπίζει να βρει και τον έρωτα στη γυναικεία μορφή που ξεπροβάλλει από ένα παράθυρο αλλά μένει εκκρεμής καταμεσής του δρόμου όταν τα πατζούρια κλείνουν αδιάφορα. Τα ερωτήματα της ιστορίας και της ζωής δεν έχουν απαντηθεί. Και ο Οζ μας αφήνει με ένα αίσθημα ιστορικής αδικίας την οποία μετριάζει μόνον μια  ατάκα της Ατάλιας όταν αναφέρεται στον ξεχασμένο «προδότη» πατέρα της: κάποιοι θα τον ανασύρουν κάποτε από τη λήθη, κάποιοι θα αποκαταστήσουν την υστεροφημία του. Όπως δηλαδή κάνει και ο Οζ για λογαριασμό του Ιούδα.

    Απλός και αρκούντως αναλυτικός στη γραφή του, ο Αμος Οζ είναι ένας προνομιούχος συγγραφέας. Είναι τόσο πλούσιο το υλικό που προσφέρει το σύγχρονο Ισραήλ αλλά και τόσο πολλές οι δυνατότητες εμβύθισης στην Ιστορία που προσφέρει η «Γη της Επαγγελίας» ώστε συγγραφείς όπως ο ίδιος, ο Άαρον Άππελφελντ, ο Νταβίντ Γκρόσμαν, ο Αβράαμ Γεοσούα και άλλοι να μην χρειάζεται να κατασκευάσουν και πολύ μυθοπλαστικό υλικό για να εγείρουν το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας. Η μοίρα των Εβραίων, η διερώτηση για τη μοίρα τους, οι ιδεολογικές συγκρούσεις που ταυτίζονται με τις ποικίλες εκδοχές του σιωνισμού επανέρχονται διαρκώς στο έργο του. Ίσως και ο ίδιος να νοιώθει τρόπον τινά προδότης στην ίδια του τη χώρα καθώς ως «εθνικός συγγραφέας» εμφανώς υποδύεται τον ρόλο του διαμεσολαβητή και αυτού που θα εγκαταστήσει γέφυρες συνεννόησης.   Κάτω βέβαια από αυτό το δυσβάστακτο ιδεολογικό φορτίο, σε μια ιστορική περιοχή που έχει χαράξει πολλές από τις μείζονες διαχωριστικές γραμμές στον σύγχρονο κόσμο, το μυθοπλαστκό υλικό απειλείται με απίσχνανση. Κατά κανόνα ωστόσο ο Οζ αποφεύγει αυτό τον σκόπελο, παραλληλίζοντας την ιστορία των ηρώων του με αρχετυπικά βιβλικά πρόσωπα και ακόμη δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην τοπιογραφία της περιοχής. Εδώ λ.χ. η ατμόσφαιρα της χειμωνιάτικης Ιερουσαλήμ δίνεται με μουντά μελαγχολικά χρώματα, οι ποικίλες σιωπές περιγράφονται με έμπνευση, τα αδέσποτα ζώα παρακολουθούν τον εξίσου αδέσποτο ήρωα και οι έξωθεν απειλές των αράβων ελεύθερων σκοπευτών λειτουργούν ως αντήχηση για την εσωτερική περιπέτεια και τον βασανιστικό έρωτα του νεαρού Σμούελ. Ακόμη ο Οζ χρησιμοποιεί τελετουργικά την επανάληψη των ίδιων απλών καθημερινών μοτίβων (άλειμμα χοντρών φετών ψωμιού, λιμοτονούσες γάτες, η μαγκωμένη αυλόπορτα, το παρατημένο πηγάδι κλπ.) για να δώσει ένα σχεδόν ιερατικό τόνο στην αφήγηση. Εδώ αποτυγχάνει. Η επανάληψη κυριαρχεί επί της τελετουργίας και απλώς κουράζει τον αναγνώστη, όπως άλλωστε και η επαναλαμβανόμενη  κυκλική εντρύφηση στα θεολογικά μοτίβα. Η συγγραφική του συνέπεια κινδυνεύει να μετατραπεί σε εμμονή.




    Περιβαλλοντολόγος, γεωγράφος και μηχανικός ο Μιχάλης Μοδινός γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950. Θεωρητικός και ακτιβιστής του οικολογικού κινήματος, συνεργάστηκε με διεθνείς οργανισμούς, δίδαξε σε ακαδημαϊκά ιδρύματα ανά τον κόσμο, ενώ υπήρξε ιδρυτής και εκδότης της Νέας Οικολογίας, πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και διευθυντής του Διεπιστημονικού Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Ερευνών. Στο δοκιμιακό - ερευνητικό του έργο περιλαμβάνονται τα βιβλία "Μύθοι της ανάπτυξης στους τροπικούς" (Στοχαστής), "Από την Εδέμ στο καθαρτήριο" (Εξάντας), "Τοπογραφίες" (Στοχαστής), "Το παιγνίδι της ανάπτυξης" (Τροχαλία) και "Η αρχαιολογία της ανάπτυξης" (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Από το 2005 στράφηκε συστηματικά στην λογοτεχνία και την κριτική της. 
Από τις εκδόσεις Καστανιώτη έχουν κυκλοφορήσει τα μυθιστορήματά του "Χρυσή ακτή", 2005, "Ο μεγάλος Αμπάι", 2007, "Επιστροφή", 2009 (βραβείο Ιδρύματος Πέτρου Χάρη Ακαδημίας Αθηνών) "Η σχεδία", 2011 (Διάκριση της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων και υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Λογοτεχνικό Βραβείο) και "Άγρια Δύση - μια ερωτική ιστορία", 2013.
To προτελευταίο βιβλίο "Τελευταία έξοδος: Στυμφαλία" (2014) κυκλοφόρησε από το Βιβλιοπωλείο της Εστίας.
Το τελευταίο βιβλίο του "Εκουατόρια" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Τετάρτη, 25 Ιανουαρίου 2017

Η ουσία των ορατών πραγμάτων

γράφει ο Μιχάλης Μοδινός*

Αναδημοσίευση από: Τα ΝΕΑ / ΒΙΒΛΙΟΔΡΟΜΙΟ 


Τζων Μπάνβιλ, Η μπλε κιθάρα, μτφ. Τόνια Κοβαλένκο, 
σελ. 317, ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2016

-Ένας αποσυρμένος ζωγράφος, ανασυστήνει την μνήμη και επανεπισκέπτεται την πραγματικότητα, ενώ προκαλεί άφθονο πόνο μέσω ενός όψιμου έρωτα. Ο κάτοχος του Μπούκερ Τζων Μπάνβιλ επανέρχεται στην οικεία του θεματική-



Ο ήρωας και άλτερ έγκο του Τζων Μπάνβιλ επανέρχεται για άλλη μια φορά στα πατρώα εδάφη, όπως ακριβώς στη Θάλασσα, το Αρχαίο Φως, την Έκλειψη, ίσως και αλλού - αρχίζω να τα μπερδεύω τώρα πια. Αλλά βέβαια, μόλις συνειδητοποιώ ότι  αυτό ακριβώς επιδιώκει ο σημαντικός αυτός σύγχρονος Ιρλανδός: να μας μπερδέψει ως προς το ποιος είναι ποιος και από ποιο βιβλίο, σε ποια μικρή πόλη επέστρεψε ο ήρωας και πάντα πρωτοπρόσωπος αφηγητής του, τι ακριβώς ασήμαντο έχει διαπράξει που ωστόσο του χάραξε τη ζωή, με τι τρόπους επιλέγει να ξοφλήσει με τις ενοχές, τα μυστήρια της μνήμης, τις πληγές της ενηλικίωσης και ενγένει το παρελθόν. Η λογοτεχνία του Μπάνβιλ είναι ένα απόλυτο συνεχές – ένα ώριμο οικοσύστημα. Ήρωες επανεμφανίζονται εδώ κι εκεί, η ίδια πάντα φύση ζωγραφίζεται και ξαναζωγραφίζεται στην απειρία των παραλλαγών της, η πραγματικότητα φωτίζεται από ποικίλες οπτικές γωνίες, η μνήμη αποκαλύπτει αλλά και αυτοαναιρείται. Αυτό που τον ενδιαφέρει, και που γίνεται ξεκάθαρο εδώ με αφορμή τον ζωγράφο /πρωταγωνιστή του βιβλίου, είναι ότι αγωνίζεται για την ουσία κάτω από την επιφάνεια των πραγμάτων. Και ότι, μιας και η ουσία αυτή δεν είναι πάντα εύκολο να αποκαλυφθεί, (με όπλο τουλάχιστον τον χρωστήρα)  η μόνη λύση είναι η αναζήτηση «της γενεσιουργού δίνης των σχέσεων των πραγμάτων μεταξύ τους». Διότι κανένα αντικείμενο, μας λέει  ο αφηγητής,  δεν υπάρχει καθεαυτό παρά μόνο σε σχέση με τα άλλα πράγματα γύρω του – όπως προ πολλού μας δίδαξε, θα  πρόσθετα εγώ,  και η επιστημονική οικολογία. Ακόμη και μια πέτρα δεν είναι απλώς μια πέτρα, μας  λέει εμπιστευτικά: «Δοκίμασε να την κλωτσήσεις και θα δεις τι εννοώ».  Κι αν η αποκάλυψη αυτών των σχέσεων είναι εξαιρετικά πολύπλοκη, τότε το μόνο ενδιαφέρον που μπορεί να κάνει ο καλλιτέχνης είναι να επαναζωγραφίζει τις επιφάνειες αποδίδοντάς τους ένα αυτόνομο φορτίο. Ή να τα παρατήσει.

     Στα προηγούμενα βιβλία του Μπάνβιλ οι κεντρικοί ήρωες ήταν πάντα «βαριά χαρτιά». Πολιτικοί, κριτικοί τέχνης, ηθοποιοί, άνθρωποι των γραμμάτων. Έτσι κι εδώ. Ο ήρωάς του, Όλιβερ Ορμ, είναι ένας παραιτημένος από την τέχνη του, πρώην επιτυχημένος ζωγράφος, με κυβιστικές (συνάγουμε) κατευθύνσεις ως προς την εμμονική απεικόνιση ζώντων και άψυχων αντικειμένων υπό ποικίλες οπτικές γωνίες και με διαρκώς ανανεούμενες φωτοσκιάσεις. Προ τετραετίας περίπου ο Ορμ τα παράτησε όλα καθώς ένα ωραίο πρωί ανακάλυψε ότι η αναζήτηση της ουσίας στην τέχνη είναι ένα αδιέξοδο παιγνίδι.  Επέστρεψε με την σύζυγό του, την γοητευτική, ολίγον απόμακρη και κομψά αφηρημένη Γκλόρια  στην πατρώα μικρή πόλη, όχι σε αναζήτηση μιας νέας αρχής αλλά ως απόλυτη εγκατάλειψη του παρελθόντος του και στροφή σε μια συστηματική παρακολούθηση των γύρω του πραγμάτων. Και πράγματι,  περιγράφοντας ο Ορμ την επιφάνεια των γύρω του αντικειμένων και έμβιων όντων, αποδεικνύει ότι ο γεννήτοράς του Τζων Μπάνβιλ είναι αξεπέραστος σ’ αυτή την τεχνική, αν και οι επαναλήψεις των προγενέστερων ευρημάτων του (χρωμάτων, μεταφορών, παρομοιώσεων) είναι εμφανείς.

    Και πια είναι η πλοκή; θα ρωτήσει κανείς. Μα στοιχειώδης, αν και αυτό δεν ήταν ποτέ το θέμα με τον Μπάνβιλ. Στις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου ο Ορμ θα ερωτευθεί την Πόλυ, γυναίκα του ωρολογοποιού φίλου του Μάρκους, κι αυτή εκείνον. Ο Μάρκους θα παρατηρήσει αργότερα την αλλαγή στην συμπεριφορά της και πραγματικό ράκος θα καταφύγει στο εργαστήρι του Ορμ. Πανικόβλητος ο αφηγητής θα απεκδυθεί των ευθυνών του και θα καταφύγει στην άλλη πλευρά του κόλπου. Θα ανακαλυφθεί από όλους, θα την ξανακοπανήσει καθώς έχει ήδη αποκαθηλώσει την εικόνα της ερωμένης του, και εντέλει θα επιστρέψει στην συζυγική εστία, όπου θα μάθουμε περί το τέλος ότι η σύζυγός του κυοφορεί (για να κλείσει ο κύκλος) το παιδί του Μάρκους. Και ο τελευταίος; Μα έχει πεθάνει, μάλλον σε ατύχημα, πέφτοντας από μια γέφυρα στις εκβολές του ποταμού.

    Και όμως και όμως...Το σημαντικό στον Μπάνβιλ είναι η ίδια η επεξεργασία της γλώσσας και ο τρόπος με τον οποίο αυτή συνεργάζεται με την μνήμη. Ο αφηγητής, μη όντας  πια ζωγράφος, ανακαλύπτει εδώ την δύναμη των λέξεων. Από αυτή την άποψη, η επιλογή του συγκεκριμένου επαγγέλματος για τον ήρωά του είναι ίσως η πιο πετυχημένη από όλα τα βιβλία του Μπάνβιλ. Όποιος τον έχει ήδη διαβάσει καταλαβαίνει τι εννοώ. Όποιος όχι ακόμη, θα συνειδητοποιήσει εξ αρχής ότι πρόκειται ίσως για τον συγγραφέα τον κοντινότερο στην τέχνη της ζωγραφικής από οποιονδήποτε άλλο σύγχρονό μας. Δεν εννοώ εδώ απλώς την αναπαραστατική του δύναμη, αλλά την έμφαση στα αντιληπτά από τις αισθήσεις  στοιχεία του κόσμου μας, και κυρίως στην σχέση της τέχνης με την πραγματικότητα. Ίσως μάλιστα θα έπρεπε να είχε επινοήσει ζωγράφο αφηγητή νωρίτερα στο έργο του, γιατί έτσι θα φωτίζονταν  πιο ξεκάθαρα οι προγραμματικές αρχές του.  Και επιπλέον, πολλές από τις ενίοτε υπερβολικά εκτεταμένες   νοητικές παρεκβάσεις και τοπιογραφικές αποτυπώσεις του δεν θα γίνονταν κουραστικές και αποπροσανατολιστικές όπως οι πολέμιοί του τού έχουν καταλογίσει. Ούτε το ύφος του θα γινόταν –όπως ο ίδιος έχει παραδεχτεί- τόσο έντεχνα πομπώδες.

    Σ’ ότι αφορά τον ίδιο τον πρωταγωνιστή, ας τονίσουμε ότι πρόκειται για έναν όχι και τόσο ελκυστικό χαρακτήρα. Αυτοπεριγράφεται ως δειλός, ανεύθυνος, χοντρός, ελάχιστα γοητευτικός, εγωπαθής και νάρκισσος. Επικεντρώνεται στον κόσμο γύρω του φιλοσοφώντας και αναλύοντας ακατάπαυστα το έξω και το μέσα του και ανακαλύπτοντας πόσο αγεφύρωτα είναι αυτά τα δύο. Παρατήρηση και αυτοψυχανάλυση καταλήγουν σε καθαρό εγωισμό (ακόμη και η προγενέστερη απώλεια της κόρης του ελάχιστα ίχνη τού έχει αφήσει, ακόμη και τα δράματα της ερωμένης και της γυναίκας του τα αντιμετωπίζει παίρνοντας σαφείς αποστάσεις). Επιπλέον ο Ορμ είναι κλεφτρόνι. Αρπάζει αντικείμενα (μια αλατιέρα, ένα αγαλματίδιο, ένα βιβλίο)  για να δώσει, λέει,  την ευκαιρία στα αντικείμενα να ζήσουν μια άλλη ζωή, σε ένα νέο περίγυρο. Κάπως έτσι έβλεπε στο παρελθόν και την σχέση του με την πραγματικότητα που ζωγράφιζε: ως κλοπή και μεταποίηση της ουσίας του αντικειμενικού έξω κόσμου. Κι αν τύχει και αντιπαθήσουμε τον ήρωα, είναι βέβαιο ότι η ευφυής αυτή μεταφορά (της κλοπής) φωτίζει τον τρόπο που ο Μπάνβιλ βλέπει την τέχνη της γραφής: ως υφαρπαγή, οικειοποίηση, μετασχηματισμό του περιβάλλοντος χώρου - φυσικού και ανθρωπογενούς. Η πρώτη ύλη που αφειδώς προσφέρεται εκεί έξω ανασυγκροτεί εντός μας το Όλον  προκειμένου να μας προσφέρει την λύτρωση.

    Ας είναι. Προσωπικά χρωστάω πολλά στον Τζων Μπάνβιλ. Συνεχίζει να με αιφνιδιάζει με την ευρηματικότητα και την φρεσκάδα της ματιάς του, την συστηματική εκσκαφή των ερειπίων της ζωής και την αποκάλυψη των ανταμοιβών του φυσικού τοπίου. Γι αυτό του συγχωρώ τις επαναλήψεις, την θεματική του μονομέρεια, την συστηματική παρεμπόδιση της ροής της αφήγησης, την κόπωση που εμφανίζει ο ίδιος  εδώ και που δεν διστάζει να μοιραστεί με τον αναγνώστη. Σε τελευταία ανάλυση, στον Μπάνβιλ, και εν πολλοίς στην μεγάλη Ιρλανδική παράδοση, σημασία έχει η μουσική της γλώσσας. Αν καθοδόν νιώσετε κι εσείς κάποια κόπωση, να ξέρετε ότι όλο το βιβλίο δουλεύει για την εγκατάλειψη στις  τελευταίες σελίδες.
   Τέλος, ειδική μνεία πρέπει να γίνει στη μεταφράστρια του συνόλου του έργου του Μπάνβιλ, Τόνια Κοβαλένκο, που μας πλοηγεί κι εδώ με ασφάλεια στις  περίπλοκες πραγματικότητές του.

   
Περιβαλλοντολόγος, γεωγράφος και μηχανικός ο Μιχάλης Μοδινός γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950. Θεωρητικός και ακτιβιστής του οικολογικού κινήματος, συνεργάστηκε με διεθνείς οργανισμούς, δίδαξε σε ακαδημαϊκά ιδρύματα ανά τον κόσμο, ενώ υπήρξε ιδρυτής και εκδότης της Νέας Οικολογίας, πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και διευθυντής του Διεπιστημονικού Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Ερευνών. Στο δοκιμιακό - ερευνητικό του έργο περιλαμβάνονται τα βιβλία "Μύθοι της ανάπτυξης στους τροπικούς" (Στοχαστής), "Από την Εδέμ στο καθαρτήριο" (Εξάντας), "Τοπογραφίες" (Στοχαστής), "Το παιγνίδι της ανάπτυξης" (Τροχαλία) και "Η αρχαιολογία της ανάπτυξης" (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Από το 2005 στράφηκε συστηματικά στην λογοτεχνία και την κριτική της. 
Από τις εκδόσεις Καστανιώτη έχουν κυκλοφορήσει τα μυθιστορήματά του "Χρυσή ακτή", 2005, "Ο μεγάλος Αμπάι", 2007, "Επιστροφή", 2009 (βραβείο Ιδρύματος Πέτρου Χάρη Ακαδημίας Αθηνών) "Η σχεδία", 2011 (Διάκριση της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων και υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Λογοτεχνικό Βραβείο) και "Άγρια Δύση - μια ερωτική ιστορία", 2013.
To προτελευταίο βιβλίο "Τελευταία έξοδος: Στυμφαλία" (2014) κυκλοφόρησε από το Βιβλιοπωλείο της Εστίας.
Το τελευταίο βιβλίο του "Εκουατόρια" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Δευτέρα, 19 Δεκεμβρίου 2016

ΑΦΙΕΡΩΜΑ/ ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ /Δεκέμβριος 2016


  

Επιλέγει ο Μιχάλης Μοδινός*


Είναι ωραίο να περιηγείσαι στους  νέους τίτλους. Μπορεί ωστόσο να καταντήσει  και εξαιρετικά αγχωτικό με βάση τον όγκο της παραγωγής. Σημειωτέον ότι,  στα χρόνια της κρίσης,  οι εκδοτικές περίοδοι τείνουν να συντμηθούν σε δύο το πολύ δίμηνα ανά έτος, στριμώχνοντας στους πάγκους των βιβλιοπωλείων ένα πλήθος τίτλων που αγωνίζονται να ανασάνουν μέσα από σωρούς μετριοτήτων ή και ροζ «τούβλων».  Σε κάθε περίπτωση  έχουμε κι αυτό το εξάμηνο αρκετά  καλομεταφρασμένα βιβλία, πολλές επανεκδόσεις κλασσικών, γνωριμία με νέους συγγραφείς και ορισμένες καινοτομικές τάσεις που δείχνουν το κατά πού πορεύεται η λογοτεχνία στον καιρό του διαδικτύου. Δεν λείπουν δε και οι ευχάριστες εκπλήξεις. Ας επιχειρήσουμε μια πλοήγηση.





Λέων Τολστόι, Άννα Καρένινα,  1. μτφ. Άρης Αλεξάνδρου, σελ. 1264 ΑΓΡΑ και 2. μετάφραση Κοραλία Μακρή, σελ. 960,  Γκοβόστης, 2016.
Δύο καλές νέες εκδόσεις του αρχετυπικού μυθιστορήματος του Τολστόι. Η Άννα Καρένινα  ταξιδεύει έτσι κι αλλιώς από γενιά σε γενιά, μεταφέροντας προβληματισμούς αναλλοίωτους ανά τους αιώνες. Έργο επικό, με τεράστιο εύρος και βάθος θεμάτων, στο οποίο βρίσκονται σε τέλεια ισορροπία η αναζήτηση μιας επίγειας ηθικής, το ανθρώπινο δράμα και ο φιλοσοφικός στοχασμός. Πώς πρέπει να ζήσουμε τη ζωή μας όταν οι πλέον προσφιλείς ψευδαισθήσεις μας διαλύονται; Από ποια πιστεύω πρέπει να πιαστούμε;  Μυθιστόρημα για το νόημα της ζωής και της ευτυχίας όπου  ο Τολστόι διδάσκει ότι το αιώνιο λάθος των ανθρώπων είναι να ταυτίζουν την ευτυχία  με την πραγματοποίηση των πόθων τους.


Εμίλ Ζολά, Στον Παράδεισο των Κυριών, μτφ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου, σελ. 606, ΣΤΕΡΕΩΜΑ
Εντυπωσιακό έργο εντασσόμενο στην περίφημη σειρά των Ρουγκόν- Μακάρ, όπου κεντρικός ήρωας είναι ένα ....πολυκατάστημα, με όσες δραματικές αλλαγές επιφέρει αυτός ο νέος θεσμός στα ήθη και τις παραγωγικές σχέσεις της εποχής. Ο Ζολά, μέσα από ίντριγκες και έρωτες σχολιάζει πρωτίστως τον άκριτο ασπασμό της προόδου, τον καταναλωτικό σοσιαλισμό, τους αστικούς μετασχηματισμούς στο Παρίσι του Ωσμάν, τον οικονομικό ανταγωνισμό και την τάση του μεγάλου να καταβροχθίζει το μικρό προκειμένου να επιβιώσει. Ο κοινωνικός δαρβινισμός θριαμβεύει ως θεωρία και ο ώριμος πια νατουραλισμός του Ζολά βρίσκεται στα 1883 στις καλύτερες μέρες του.


Γουίλκι Κόλλινς, Η Γυναίκα με τα Άσπρα, μτφ.- πρόλογος Ερρίκος Μπαρτζινόπουλος, εισαγωγή Τζων Σάδερλαντ, σελ. 985, GUTEMBERG
Ένα εντυπωσιακού σε όγκο και ποιότητα  ανάγνωσμα της βικτοριανής εποχής που συνδυάζει τον έρωτα με το μυστήριο για να παγιδέψει τον αναγνώστη με την καινοτόμα για την εποχή  πολυπρισματικότητά του. Αισθησιακό μυθιστόρημα μυστηρίου, με πρωτότυπη για την εποχή  δομή  εν είδει δικαστικού ρεπορτάζ, με  
πολλαπλές αφηγήσεις και πειστική συγκρότηση της ραγδαίας εκβιομηχάνισης, της αστικοποίησης  και των κοινωνικών ανατροπών της εποχής



Έντγκαρ Άλλαν Πόε, Η Αφήγηση του Άρθουρ Γκόρνον Πιμ από το Ναντάκετ, μτφ. Πολύκαρπος Πολυκάρπου, σελ. 507, GUTENBERG
Μήτρα πολλών περιπετειωδών /ταξιδιωτικών αφηγήσεων (από τον Μέλβιλλ ως τον Βερν και τον Κόνραντ) η ναυτική αυτή ιστορία του Πόε, γραμμένη στα 1837, επανεκδίδεται τώρα σε  ωραία μορφή με πρόλογο, σημειώσεις και παραρτήματα στη νέα σειρά ALDINA των εκδόσεων GUTENBERG. Μέσα από άγριες θάλασσες, ανταρσίες,  ναυάγια,  κανιβαλισμούς και άγνωστα νησιά  με επικίνδυνους αυτόχθονες, ο  συγγραφέας οδηγεί προσεχτικά τον αναγνώστη  σε μια κάθοδο  σ΄ αυτό που αργότερα θα ονομαζόταν ασυνείδητο, προκειμένου  να αντιμετωπίσει τα πρωταρχικά στοιχεία της πραγματικότητας και να πλησιάσει μέσω ενός γειωμένου εξωτισμού τις  θεμελιώδεις αλήθειες του βίου. Συναρπαστικό, παραπλανητικό, ανησυχητικό, υπονομευτικό της όποιας αλήθειας, πιθανότατα το πιο ολοκληρωμένο  έργο του.



Γκυ ντε Μωπασσάν, Ιστορίες Αυτοχειρίας, μτφ. Γιάννης Στρίγκος σελ. 149, ΠΟΙΚΙΛΗ ΣΤΟΑ
Οκτώ ευφυείς ιστορίες  από τον μάστορα της μικρής φόρμας Γκυ ντε Μωπασσάν Η αυτοκτονία περιγράφεται σ’ αυτή  τη συλλογή ως το τέλος μιας μακράς γραμμής από διαψεύσεις, εξαπατήσεις, και εντέλει ως ανυπαρξία νοήματος σ’ ένα κόσμο που μας προδίδει συστηματικά και όπου η εκούσια έξοδος από τη ζωή μπορεί να αντιμετωπισθεί  ως θαρραλέα –ακόμη και χαρωπή- αγνόηση του θανάτου. Οι ιστορίες του Μωπασσάν είναι τέτοιας καθαρότητας και ακριβείας που μοιάζουν σαν να κουβαλάνε τον σκελετό τους έξω από τη σάρκα.  



Τόμας Χάρντυ, Ο Παραστρατημένος εφημέριος, σελ. 269, μτφ. Γιάννης Κωστόπουλος, Καστανιώτης
Η ρεαλιστική ατμόσφαιρα του βικτωριανού μυθιστορήματος, οι εσωτερικές συγκρούσεις και οι αιώνιες δυσκολίες της σάρκας  διαγράφονται ξεκάθαρα στις ιστορίες του  Χάρντυ. Είναι ο καλύτερος δρόμος για να μεταφερθεί κανείς  στους κόσμους της παρελθούσας αγγλικής επαρχίας, όπου οι παρεκκλίσεις είναι μη αποδεκτές  και εν δυνάμει κατακριτέες, και όπου επομένως τα πάθη εκρήγνυνται με τραγική δύναμη. Ο ίδιος ο Χάρντυ εκδιώχθηκε, θυμίζω,   ως αποσυνάγωγος από τους εκκλησιαστικούς κύκλους όπου ανήκε, ενώ θεωρήθηκε υπερβαλλόντως  παθιασμένος και τολμηρός από τους ομότεχνούς του.  Ενδιαφέρουσα συλλογή.



Ζοακίμ Μαρία Μασάντο ντε Ασίς, Ελένα, μτφ., Πρόλογος, Επίμετρο Νίκος Πρατσίνης, σελ. 387, Gutenberg
Θεμελιωτής του βραζιλιάνικου αστικού μυθιστορήματος, ο ντε Ασίς (1809- 1908)  παραμένει η πλέον διακριτή μορφή στα γράμματα της αχανούς αυτής, πρώην πορτογαλικής κτήσης, έχοντας υπηρετήσει στη διάρκεια της εκατοντάχρονης ζωής του όλα τα είδη του γραπτού λόγου. Ρηξικέλευθο και με ενδιαφέρουσα πλοκή ερωτικό δράμα,  το Ελένα αντηχεί εν πολλοίς τους μυθοπλαστικούς προβληματισμούς της τότε ευρωπαϊκής μητρόπολης, αλλά παρά τους ρομαντικούς του τόνους δεν του λείπει η ειρωνεία και η κριτική απόσταση από τα πράγματα. Εξαιρετική έκδοση και κατατοπιστικό επίμετρο.  




Φράνσις Σκοττ Φιτζέραλντ, Η άλλη όψη του Παραδείσου, μτφ. Δημήτρης Στεφανάκης, σελ. 433, ΜΙΝΩΑΣ
Παρά τον ορυμαγδό εκδόσεων και επανεκδόσεων έργων του Φιτζέραλντ, το πρώτο του αυτό μυθιστόρημα (1920) δεν είχε μεταφρασθεί στα ελληνικά.  Καλά έκαναν λοιπόν οι εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ και το επιχείρησαν, για να πάρουμε μια γεύση από την αυτοβιογραφική  θεματική που ακολουθήθηκε πιστά στη συνέχεια: Η χαμένη πρώτη μεταπολεμική γενιά, το όραμα του Νέου Κόσμου, ο ιδεατός έρωτας εν μέσω του πλούτου, οι ανταύγειες της δόξας, το ξεφάντωμα και ο απελπισμένος κυνισμός ξεδιπλώνονται διά του ψυχισμού ενός  αποφοίτου του Πρίνστον που προσπαθεί να ξανακερδίσει την καρδιά της άπιστης αγαπημένης του διά της συγγραφικής δόξας. Απέφερε στον Φιτζέραλντ κάποια χρήματα, καλές γενικά κριτικές και  τις πρώτες του δάφνες.




Σίνκλερ Λιούις, Δεν γίνονται αυτά εδώ, μτφ. Νίκος Α. Μάντης, σελ. 515, Καστανιώτης
Μια λογοτεχνική προφητεία για την εύθραυστη φύση της δημοκρατίας από τον πρώτο Αμερικανό νομπελίστα Σίνκλερ Λιούις, που ξαναέρχεται στην επικαιρότητα για προφανείς λόγους. Με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα να κυριαρχούν στην Ευρώπη του μεσοπολέμου και το Κραχ του ’29 να διαρρηγνύει την κοινωνική συνοχή, ο Λιούις κατασκευάζει μια εξαιρετικά επεξεργασμένη εκδοχή της δικτατορίας όπως θα μπορούσε να εγκαθιδρυθεί στην αμερικανική ήπειρο. Χιούμορ και πολιτικό δράμα σ’ ένα αξιοδιάβαστο αποτέλεσμα που επηρρέασε τον καίσλερ, τον Όργουελλ και αρκευά αργότερα τον Φίλιπ Ροθ.



Φραντς Κάφκα, Έρευνες ενός Σκύλου και άλλα διηγήματα, μτφ., πρόλογος, επίμετρο Αλεξάνδρα Ρασιδάκη, σελ.303, ΠΑΤΑΚΗΣ
Μια συλλογή από τα λιγότερο γνωστά έργα του καθοριστικού για τον σύγχρονο δυτικό κανόνα συγγραφέα. Η μετάφραση γίνεται από την κριτική έκδοση των έργων του Κάφκα, που βασίζεται στα αρχικά χειρόγραφά του και αποκαθιστά τις μετέπειτα παρεμβάσεις του επιμελητή του έργου του Μαξ Μπροντ. Η παιγνιώδης διάθεση και ο σαρκασμός συμπλέκονται με την μονίμως παρούσα υπαρξιακή αγωνία. Η διερώτηση για την ανθρώπινη κατάσταση εκτίθεται σε αντίστιξη με αυτήν του ζωικού βασιλείου. Ιδιαίτερα ενδιαφέρων το επίμετρο της Αλεξάνδρας Ρασιδάκη για το ρόλο των ζώων στο καφκικό έργο.


Μίλαν Κούντερα, Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης, σελ.344, μτφ. Γιάννης Η. Χάρης, Βιβλιοπωλείο της Εστίας
Μετά τριάντα χρόνια, η επανέκδοση του κλασσικού έργου του Κούντερα μας θυμίζει ότι ο κόσμος άλλαξε τόσο πολύ που  παραμένει ουσιωδώς ο ίδιος. Το βάρος της ιστορίας κι η ελαφρότητα της ύπαρξης (ή το αντίστροφο) συνιστούν το κεντρικό δίπολο της αφήγησης. Η «αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι» έμελλε να γίνει σύνθημα, βινιέτα, φιλοσοφική και πολιτική θέση. Ο ίδιος ο πενηνταπεντάχρονος τότε τσέχος συγγραφέας, μέσα από τον μελαγχολικό σκεπτικισμό που απέπνεε το έργο του, αποδεχόταν –αν δεν υπέβαλλε ο ίδιος στον αναγνώστη- την ποικιλότητα των ερμηνειών και τον απελευθερωτικό για την εποχή ηθικό σχετικισμό του.


Βόλφρανγκ Κέπεν, Περιστέρια στη Χλόη, μτφ Βασίλης Τσαλής, σελ. 320, ΚΡΙΤΙΚΗ
Σημαίνον έργο της γερμανικής γραμματείας, ένας έξοχος λογοτεχνικός στοχασμός πάνω στον μεταπολεμικό κόσμο και τις προοπτικές ενός νέου ολοκαυτώματος (τελειωτικού αυτή τη φορά). Συνειδησιακή ροή, εσωτερικοί μονόλογοι ή  διάλογοι και κυκλικός αφηγηματικός χρόνος δείχνουν επιρροές από τον Τζόυς και τον Φώκνερ, χτίζουν ωστόσο έναν διακριτό κόσμο από αλληλοτεμνόμενες ζωές. Βαθιά απαισιόδοξο αν και γραμμένο το ’50 -μεσούσης της ολικής  ανοικοδόμησης και της παγκόσμιας ανάπτυξης- λυτρωτικό ωστόσο μέσω της κριτικής του για την αυτονομημένη τεχνολογία και τις ψευδαισθήσεις της προόδου.  Αν ήταν να επιλέξω ένα και μόνο βιβλίο για τον χειμώνα, θα ήταν αυτό.




Βασίλι Γκρόσμαν, Τα πάντα ρει, μτφ. Γιώργος Μπλάνας, σελ. 230, ΓΚΟΒΟΣΤΗ.
Σε συνέχεια του μεγάλου έργου του Ζωή και Πεπρωμένο, ο Γκρόσμαν δούλευε το βιβλίο αυτό μέχρι τη μέρα του θανάτου του το 1964. Όπου, στην μετασταλινική Ρωσία των μέσων της δεκαετίας του ’50 ο κεντρικός ήρωας Ιβάν απελευθερώνεται μετά από τρεις δεκαετίες εγκλεισμού στα Γκουλάγκ και επανανακαλύπτει μια κοινωνία βυθισμένη στην παραίτηση και την υποταγή. Μέσω  αναδρομών σε λιμούς και εξορίες η σοβιετική κοινωνία περιγράφεται με αμείλικτα κριτική πέννα, και μόνο ο βαθύς ανθρωπισμός του Γκρόσμαν έρχεται να εξισορροπήσει τα πράγματα.


Ρίτσαρντ Φορντ, Ημέρα Ανεξαρτησίας, μτφ. Θωμάς Σκάσσης, σελ. 700, ΠΑΤΑΚΗΣ
Κατασκευάζοντας την ανθρωπογεωγραφία μιας ολόκληρης χώρας, ο Ρίτσαρντ Φορντ, αναρωτιέται για το νόημα της εθνικής  ανεξαρτησίας  και, μέσω αυτού, για την περιπέτεια  του καθενός μας.  Τρεις τόμοι των επτακοσίων τόσων σελίδων  με τον ίδιο κεντρικό ήρωα και αφηγητή,  μπορούν ασφαλώς να αποθαρρύνουν ακόμη και  τον φιλόπονο αναγνώστη. Ο Φορντ το αποτόλμησε ωστόσο γράφοντας ένα βιβλίο ανά δεκαετία  για τον βίο και την πολιτεία ενός από τους πλέον συμπαθείς χαρακτήρες στο  λογοτεχνικό στερέωμα, του Φρανκ Μπάσκομπ. Αναζήτηση ισορροπίας, ανεξαρτησία και ανθρωπογεωγραφική περιπλοκότητα είναι οι κεντρικές έννοιες που πραγματεύεται για να καταδείξει τους δύσκολους  συμβιβασμούς του βίου. Η τριλογία του Φορντ έχει χαρακτηρισθεί ως «ζωντανό αμερικανικό μουσείο»




Πέρλα Σουές, Κόκκινος Καπνός, μτφ. Αχιλλέας Κυριακίδης, σελ. 182, ΟΠΕΡΑ
Στην πλούσια σειρά νοτιοαμερικανικής λογοτεχνίας των εκδόσεων ΟΠΕΡΑ και με την εγγύηση της μετάφρασης του Αχιλλέα Κυριακίδη, έχουμε ένα ιδιαίτερο βιβλίο χωροθετημένο στις αργεντίνικες πάμπας των αρχών του προηγουμένου αιώνα. Υπαινικτικό,  ρέον, και με οικονομία εκφραστικών μέσων, το βιβλίο της Σουές εξιστορεί έμμεσα τον εποικισμό της αχανούς χώρας και την εμφύτευση ποικίλων ηθών από πολλαπλές εθνότητες, ενώ παράλληλα εκτυλίσσεται η προσωπική τραγωδία των ηρώων.


Χάνυα Γιαναχιγκάρα, Λίγη Ζωή, μτφ. Μαρία Ξυλούρη, σελ. 894 ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
Ένα αμερικανικό μπεστ σέλλερ, πολιτικά ορθό και σχεδιασμένο ώστε ο όγκος του να μην παρεμποδίσει την πρόκληση  διαδοχικών συγκινήσεων, ιδεατά δακρύων. Με υπόστρωμα την ομοφυλοφιλία και την έκκληση για αγάπη,  με εξάρσεις  λυρισμού  και δάνεια από μελόδραμα σε αστικό περιβάλλον,  τέσσερις φίλοι  ενηλικιώνονται στη σύγχρονη Νέα Υόρκη φτιάχνοντας όνειρα και υλοποιώντας όχι λίγα από αυτά. Ώσπου το βιβλίο στρέφεται στην αποφλοίωση της κατάρρευσης ενός εκ των ηρώων που η ζωή του έχει  σφραγισθεί από την παιδοφιλία, τον σαδισμό, την κακοποίηση και, σαν να μην έφταναν όλα αυτά, από αισθήματα ενοχής, θυματοποίησης, τρόμου και  διαδοχικές ατυχίες του βίου.




Λάζλο Κράσναχορκάι, Η μελαγχολία της Αντίστασης, μτφ. Ιωάννα Αβραμίδου, σελ. 426, ΠΟΛΙΣ
Νικητής του Μπούκερ του 2015 για το Πόλεμος και Πόλεμος (επίσης ΠΟΛΙΣ) και σεναριογράφος του σκηνοθέτη Μπέλλα Ταρ, ο Κράσναχορκάι επανέρχεται με ένα μυθιστόρημα μελαγχολικό και σκοτεινό, πλήρες συμβολισμών και υπαινιγμών για το επερχόμενο τέλος του κόσμου. Όπου, σε μια ξεχασμένη ουγγρική πόλη, φτάνει ένα τσίρκο με μια φάλαινα προσθέτοντας στην γενική σύγχυση και τον υποδόριο τρόμο του πληθυσμού. Η εντροπία θριαμβεύει και ούτε οι τέχνες ούτε η απολυταρχία θα οδηγήσουν στη σωτηρία. Ανιχνεύοντας τα όρια του Λόγου, ο Κράσναχορκάι φτάνει  σε μια  υψηλή αισθητική της  απαισιοδοξίας. 




Φίλιπ Ντικ, Τα τρία στίγματα του Πάλμερ Έλντριτς, μτφ. Δημήτρης Αρβανίτης, ΚΕΔΡΟΣ
Σπουδαίος εκπρόσωπος της επιστημονικής φαντασίας, ο Ντικ πέθανε νωρίς, στα 1982, αφήνοντας πίσω του δεκάδες εξαιρετικά επεξεργασμένα βιβλία γύρω από τον πόλεμο ανθρώπου- μηχανής, την έννοια της εντροπίας, την ρομποτική  και τον βιολογικό έλεγχο της ζωής. Γνωστότερος ίσως από το περίφημο Ηλεκτρικό Πρόβατό του (ΚΕΔΡΟΣ) που μεταφέρθηκε στο σινεμά ως Μπλέηντ Ράννερ, εδώ ασχολείται με τη βιομηχανία των ψευδαισθήσεων και τον συμπαντικό έλεγχο της πληροφορίας. Ο ήρωάς του θυμίζει Πολίτη Κέην και οι φιλοσοφικές προεκτάσεις του βιβλίου μοιάζουν καλά ριζωμένες σε άφθονη επιστημονική γνώση.




Τζόναθαν Φράνζεν, Αγνή, μτφ. Γιώργος Ίκαρος- Μπαμπασάκης, σελ. 736. ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Το πέμπτο μυθιστόρημα του Φράνζεν περιέχει πολλαπλές αφηγηματικές γραμμές, άφθονους, ως συνήθως, λεπτομερώς περιγραφόμενους ήρωες, και ποικίλα σύγχρονα  θέματα, από τον ρόλο του ίντερνετ ώς την αναζήτηση ταυτότητας, την μητρότητα, την πυρηνική ενέργεια και την ιδιοποίηση κρατικών πληροφοριών στο στυλ του Τζούλιαν Ασσάνζ. Το ζήτημα είναι αν αυτό το μείγμα παράγει στο τέλος σύνθεση, πέραν της κορύφωσης που υπηρετεί με συνέπεια.  Η ηρωίδα, ονομαζόμενη Αγνή, αναζητεί τον άγνωστο πατέρα της επιδιδόμενη σε «αγνές» δραστηριότητες, όπως ακριβώς ο Φράνζεν  όταν μεταβάλλεται σε παρατηρητή (και προασπιστή)  πουλιών. Ακόμη μια επιμήκης,  λοιπόν, προσεκτικά επεξεργασμένη  νωπογραφία,   σε αναζήτηση θέματος, κάτι σαν καλό σήριαλ της καλωδιακής που φιλοδοξεί να υποκαταστήσει το κοινωνικό μυθιστόρημα του 19ου αιώνα. Το ερώτημα είναι αν ο Φράνζεν μπορεί να γίνει Ντίκενς.


Joost de Vries, Ο καθηγητής είναι νεκρός, μτφ. Ινώ βαν Ντάικ Μπαλτά, σελ. 344, ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
Μυθιστόρημα έκπληξη από τον 32χρονο ανερχόμενο Ολλανδό. Όπου ο θάνατος ενός πληθωρικού καθηγητή, κυρίαρχου στο πεδίο της σχετικιστικής μεταμοντέρνας ιστοριογραφίας και υπηρέτη των λεγομένων «χιτλερικών σπουδών», θα ανοίξει την όρεξη των επίδοξων διαδόχων. Η γοητεία του Κακού κυριαρχεί, μέχρι ο ήρωας και αφηγητής να έρθει αντιμέτωπος με τα πραγματικά λείψανα του ναζισμού. Τότε τον λόγο θα πάρει η δημοκρατία με τα καλά και τα κακά της. Σημειωτέον ότι «Δημοκρατία» ή  αλλιώς «Πολιτεία» (κατά Πλάτωνα) τιτλοφορείται  στα ολλανδικά το ευφυές και φιλόδοξο αυτό βιβλίο – άγνωστο γιατί επελέγη ο αστυνομικής έμπνευσης ελληνικός τίτλος.




Φίλιπ Μάγιερ, Ο Γιος, μτφ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου, σελ. 686, ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ
Γνωστός από την Αμερικανική Σκουριά, ο Μάγιερ επανέρχεται στο δεύτερο αυτό βιβλίο του με μια επική αφήγηση για την Άγρια Δύση στα μέσα του 19ου αιώνα. Προκύπτει  ένα ξαναδιάβασμα της ιστορίας του γουέστερν (λογοτεχνικού και κινηματογραφικού) που συχνά θυμίζει Κόρμακ ΜακΚάρθυ ή και Άρθουρ Πενν (Το Μεγάλο Ανθρωπάκι). Όπου ο γιος δολοφονηθέντων από τους Κομάντσι γονέων αναθρέφεται ως Ινδιάνος για να αντιμετωπίσει όλα τα πιθανά ηθικά και ταυτοτικά διλήμματα όταν έρχεται η κρίσιμη ώρα, αλλά  και να τα κληροδοτήσει στους απογόνους του.
  

Κολμ Τομπίν, Μπρούκλιν, μτφ. –επίμετρο Αθηνά Δημητριάδου, εισαγωγή Αθηνά Δημητριάδου, Άρης Μπερλής, σελ. 381, ΙΚΑΡΟΣ
Ό 60χρονος Ιρλανδός Κολμ Τομπίν μεταφράζεται και σχολιάζεται με ιδιαίτερη επιτυχία από την Αθηνά Δημητριάδου τα τελευταία χρόνια. Διόλου λάτρης της πλοκής, επικεντρώνεται στον εσωτερικό κόσμο των ηρώων και κυρίως των ηρωίδων του, ερευνώντας θέματα όπως οι διαγενεακές σχέσεις, η ομοφυλοφιλία, ο τρόμος του AIDS, η μετανάστευση και η επιστροφή στα πατρώα εδάφη. Εδώ η φτωχή ηρωίδα μεταναστεύει στις ΗΠΑ και κτίζει μια νέα ζωή  για να αναγκασθεί σύντομα να επιλέξει πατρίδα εν μέσω των οικογενειακών καταναγκασμών. Εγκρατής και δεξιοτεχνική αφήγηση, με τις εντάσεις να υποφώσκουν και τις σιωπές να κυριαρχούν.




Ζοζέ Λουίς Πεϊσότο, Γκαλβέϊας, μτφ. Αθηνά Ψυλλια, σελ. 303, ΚΕΔΡΟΣ
Από τα καλά νέα ονόματα της πορτογαλικής σκηνής, ο Πεϊσότο έγινε γνωστός στη χώρα μας με το Νεκροταφείο Πιάνων και, κυρίως με το Βιβλίο. Η αγροτική Πορτογαλία με τις νοοτροπίες, τα πάθη και τις ανθρώπινες μικρότητές της είναι ο χώρος όπου ο συγγραφέας  αναπνέει άνετα. Έτσι κι εδώ. Ένας μετεωρίτης αναστατώνει τις ζωές και αναποδογυρίζει τις ισορροπίες στην κωμόπολη Γκαλβέιας , που συμβαίνει να είναι και πατρίδα του Πεϊσότο.  Η γραφή αναδεικνύει πρωτοτυπία και δεν λείπουν οι οξυδερκείς  ματιές στα πράγματα του κόσμου τούτου.




Bandi, Η καταγγελία, μτφ. Βασίλης Κιμούλης, σελ. 254, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Έχει η Βόρεια Κορέα λογοτεχνία; Αν ναι, υπό ποιες συνθήκες παράγεται; Το καθεστώς της οικογένειας Κιμ Ιλ Σουνγκ και οι νομοτέλειες του εφαρμοσμένου μαρξισμού ανατέμνονται εδώ διά χειρός ενός συγγραφέα με ψευδώνυμο που τα γραπτά του φυγαδεύτηκαν παράνομα στη Δύση. Πέραν του πολιτικού φορτίου του βιβλίου προκύπτει  μια πολύ ενδιαφέρουσα, από καθαρά λογοτεχνική άποψη, συλλογή διηγημάτων. Όπου ένα μωρό παθαίνει νευρικές κρίσεις  όποτε βλέπει πορτρέτα του Μαρξ στην κεντρική πλατεία της Πυονγκ Γιανγκ, όπου η κοινωνία οργανώνεται στη βάση του χαφιεδισμού  και οικογένειες εξορίζονται επειδή δεν οδύρονται επαρκώς στην κηδεία του ηγέτη. Από πολλές απόψεις συγκλονιστικό.


 *Περιβαλλοντολόγος, γεωγράφος και μηχανικός ο Μιχάλης Μοδινός γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950. Θεωρητικός και ακτιβιστής του οικολογικού κινήματος, συνεργάστηκε με διεθνείς οργανισμούς, δίδαξε σε ακαδημαϊκά ιδρύματα ανά τον κόσμο, ενώ υπήρξε ιδρυτής και εκδότης της Νέας Οικολογίας, πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και διευθυντής του Διεπιστημονικού Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Ερευνών. Στο δοκιμιακό - ερευνητικό του έργο περιλαμβάνονται τα βιβλία "Μύθοι της ανάπτυξης στους τροπικούς" (Στοχαστής), "Από την Εδέμ στο καθαρτήριο" (Εξάντας), "Τοπογραφίες" (Στοχαστής), "Το παιγνίδι της ανάπτυξης" (Τροχαλία) και "Η αρχαιολογία της ανάπτυξης" (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Από το 2005 στράφηκε συστηματικά στην λογοτεχνία και την κριτική της. 
Από τις εκδόσεις Καστανιώτη έχουν κυκλοφορήσει τα μυθιστορήματά του "Χρυσή ακτή", 2005, "Ο μεγάλος Αμπάι", 2007, "Επιστροφή", 2009 (βραβείο Ιδρύματος Πέτρου Χάρη Ακαδημίας Αθηνών) "Η σχεδία", 2011 (Διάκριση της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων και υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Λογοτεχνικό Βραβείο) και "Άγρια Δύση - μια ερωτική ιστορία", 2013.
To προτελευταίο βιβλίο "Τελευταία έξοδος: Στυμφαλία" (2014) κυκλοφόρησε από το Βιβλιοπωλείο της Εστίας.
Το τελευταίο βιβλίο του "Εκουατόρια" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.